Ana Menü
EDEBİYAT KÖŞESİ

                                       

                    ARTVİN TÜRKÜLERİ

                                                         

                                                               ATABARI

       1936-1937 yıllarında Artvin oyun ekibi, Büyük Ata’nın isteği ile Balkan Festivaline çağrılır. Murat Coşkun ve Ahmet Çevik’in anlattıklarına göre ekip, Halvaşi Servet Başkanlığında Hüseyin, Murat, Ahmet, Ziver, Tahsin ve Ali Beylerden kuruludur.

       Çağrı üzerine yola çıkan ekip 20 günde Tophane’ye ulaşır. Görevlilerce karşılanan ekip, konuk ekiplerle tanıştırılır. Büyük Ata, kırk gün, kırk gece süren eğlenceleri özellikle izlemektedir. Dolmabahçe sarayında gösterilerin yapıldığı salon hınça hınç doludur.

        Ata Savarona ile gece saat 11.00-11.30’da, bandonun vals çalışı ile gelirler. Artvin oyun ekibi, o gece programın sunucusudur.

         Murat Coşkun, bu geceyi şöyle anlatmaktadır:”Oyunlarımız; Düz horon, Deli Horon,Sasa Artvin barı ile oynayacağımız  bugünkü Atabarı idi. Oyunlar beşer dakika ile sınırlıydı. Çağrıldık; diğer oyunlar bitip sıra Artvin barına gelince, salon çınladı. Öteden beri Ata’yı gözle izliyordum.

        Yerinden kalktı, piste doğru ilerledi. Ziver’le Hüseyin Gürel’in arasında oyuna girdi. Ata’yı gören diğer büyüklerde kalktılar. Oyuncular yirmibeş otuz kişi oldu. Benden pınar gibi ter akmaya başladı. Ata’nın oyununa çalgı çalmak zordu.

        Gecenin en coşkun bölümü olan buan, yirmi dakika sürdü, Ata ve yanındakiler ayrıldıktan sonra bizler Maradit Deli Horonu adı ile “ Şimdiki hemşin horonu” oynadık ve gösteri bitti.

         Park Otel’de ekiplere verilen yemekte Ata özel beğeni ile Artvin ekibine birer kadeh rakı sundular. Bizler teşekkür ile karşılık verince, üçer tane badem verdiler. Yemedik, sakladık. Artvin’e dönüşte Valimiz, gezi izlenimlerimizi dinlemek üzere bizleri topladı. Bizde söz arasında Ata’nın bizimle oyun oynadığını anlattık. Bademlerini kendilerine sunduk.

         İşte bu izlenimlerin verdiği duygu ve düşünce ile barın adının Ata’mızın adı ile ölmezleştirilmesi ve Vali Beyin bizlere önder olmasını istedik. Uygun buldular. Anımsadığıma göre, Ata’ya çekilen tel, şu anlamda idi: Balkan festivalinde ekibimizle lütfederek oynadığınız Artvin barını “ATABARI” olarak adınızla ölümsüzleştirmek istiyoruz, izninizi  dileriz. Gelen yanıt (cevapta) ise uygun bulunduğu “Muvafıktır” şeklinde belirtmekte idi.”

        İşte Atabarı, o günleri yaşayanların anlatımı ile Atatürk’e atfen “ATABARI” ismini almıştır. Oyunda sayı sınırı olmayıp, kız-erkek-karma veya yalnız kız,  yalnız erkek  olarakta oynanır. Oyun, sağ yay üzerinde yarım daire, başlangıç ve bitişte düz çizgi halinde oynamaktadır. Oyun, günümüze kadar geleneksel forumları içerisinde sergilenmiştir. (Kaynak: Sarı Çiçek Aylık Halkbilimi Gazetesi-Artvin), 19 Temmuz 1973 (Mustafa AZİZAĞAOĞLU)

                                                                       ATABARI

 

                                                                       Bu babamın evidir
                                                                       Tahtaları kavidir
                                                                       Çalın vurun oynayın
                                                                       Burası düğün yeridir   

 

                                                                      Uzun uzun kamışlar
                                                                      Ucunu budamışlar
                                                                      Benim elâ gözlümü
                                                                      Gurbete yollamışlar

 

                                                                      Ben bir uzun kamışım
                                                                      Yoluna dikilmişim
                                                                      İster al ister alma
                                                                      Alnına yazılmışım. 

 

                                                                     Bahçesi var bağı var
                                                                     Ayvası var narı var
                                                                     Atamızdan yadigâr
                                                                     Bizde Ata Barı Var.

 

 

                                                AHÇİK BARI-AKÇİK BARI

    

 Ahçik barı, atabarı oyununu andırır.  Farklı olarak figürlerin sağa ve sola yapılarak vuruşları vardır.  Tek sıra bağımlı, sağ yönden çizilen yay üzerinde oynanır.

     Ahçik barı, bir çok oyunda olduğu gibi yine düğün,bayram ve eğlencelerde yalnız kadınlar tarafından oynanan bir oyundur.  Oyunun geleneksel tavrı yarım daire biçiminde sağ yay üzerinde oynanan düzenlemeler, oyunun geleneksel tavrı içerisinde yapılmıştır. içerisinde yapılmış olup değişiklikler söz konusu değildir.

 

ARHAVİ CANLISI

    

 Bu oyunda yeni ve ortaya pek çıkmamış oyunlarımızdandır. Hem müzik hem de oyun bakımından çok hareketlidir. Arhavi' nin Murgul' a yakın kısımlarında oynanır. Erkekler ve kızlar ayrı ayrı oynarlar . İsmini yine Arhaviden almıştır. Canlılığı ve hareketli oluşu özelliğidir. Müzik olarak davul, zurna veya kemençe kullanılır.

    Bu oyunun biraz daha değişik olan bir türü Barhal ve Rize ye yakın köylerde oynanmaktadır. Yaylanmaları ile titremelerle ileri geri gelme ve sekmelerle Karadeniz ekibinin oynadığı horonların özelliğini gösterir. Denizin dalgasından ekin tarlasının rüzgar etkisi ile yatıp kalkmasından balığın titremesi gibi tüm esintiler oyunda mevcuttur.
 

CİLVELOY

    

Cilveloy, genellikle halka yapısı biçimde oynanan bir kadın oyunudur.  Oyun oynanırken, atma türküler söylenerek karşılıklı soru ve cevaplarla  oynanan oldukça estetik bir yapıya sahip, sağa sola yürüme ve üçleme figürlerinden oluşur.

      Cilveloy, düğün ve eğlencelerde daha çok türkü olarak söylenip kadınlar tarafından oynanır.  Oyun, ismini türkü sözlerinden almıştır. Oyunda anlatılmak istenilen tema beğenme, beğenilme ve kur yapma gibi genelde düğün ve özel eğlencelerde oynanır.  Halka yapısı biçiminde oynanmaktadır.

 

CİLVELOY NANAYDA

 

İndim dere ırmağa
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)
Zeytin dalı kırmağa
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)
Geldim seni almağa
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)
Başladın ağlamağa
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)

(Bağlantı)
Nayda nayda nanay da hoy nanay da
Cilveloy nanay da

Pınar başı pıtırak
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)
Gel burada oturak
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)
Bir sen söyle bir de ben
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)
Bu sevdadan kurtulak
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)

Bağlantı

Karşıda gül menevşe
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)
Gel güneşe güneşe
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)
Senin yarin gül ise
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)
Benim yarim menevşe
(Hoy nanay da cilveloy nanay da)

Bağlantı

 

                         Osman AKSU

 

COŞKUN ÇORUH

    

Yöremizde, bahar aylarında kar sularının erimesi, yağmurun yağması ile çeşitli dere ve ırmakların Çoruh nehrine dökülmesi sonucu azgın bir hale gelen nehir, bölge halkımıza çoğu zaman mal ve can kaybına neden olmaktadır.  Bu nedenle oyun, Çoruh’u konu alarak, yaz ayları durgunluğu ile bahar aylarındaki azgın anlarını sergilemektedir.

     Oyun kapalı halka içerisinde ağır olarak başlar; hareketler anında hızlanarak devam ettirilir.  Oldukça sert oynanan bir oyundur. Ağır bölümleri ezgi ile oynanır. Hızlı bölümleri ise sadece ritim eşliğinde oynanır.  Oyun, yalnız erkekler tarafında oynanır. Oyun anonim olup ilk kuran kişi hakkında kesin bulgu yoktur. Oyunun başlangıç ve bitişi, düz çizgi olup, halka yapısı içinde oynanır. Belli sayı sınırı yok; ancak, çok kalabalık sayılarla,oyun, hızlı olması yüzünden oynanmaz. Oyun, herhangi bir düzenlemeyle şekillendirilmemiş, geleneksel formu içerisinde oynanır.

 

DELİ HORON

 

     Deli horon, halka yapısı içinde oynanan, Artvin’in temel oyunlarından biridir. Horona “Deli”  ön adının takılması, oyunun “deli dolu” diye tabir edilen biçimde oynanmasından kaynaklanmaktadır. Figürlerin birçok bölümü gerginlik, sertlik ve gerilim içerisinde canlı olarak yapılması, oyuna bu niteliği kazandırmaktadır. 

     Oyunda coşkuyu sağlamak  için, atılan uzun nağaralar (Kıcına) esastır. Komut, veren tarafından her figürü belirleyen yöresel tabirlerle  (Yöresel sözlerle) anında verilir.Örneğin : Başla, başla-işle, işle kollar üste, Kollar siya-kındır oyna, Dura dura-Kollar çabuk-Gel oguna diza-Vuur orta topuk gibi belli komutlarla oyun yönetilir. 

    Oyunu oynayanlar, belli bir sayı ile sınırlanamaz; genellikle açık hava ve harman gibi yerlerde oynanır.  Oyunun kaynakçası hakkında ve hazırlanışı, oynanışı, hareketliliği yörede birlik, beraberlik  ve dayanışma sembolü olduğuna, kararlılık ve güçlük ifadesini belirttiği yolunda ortak düşünceye varılmıştır.

     Halk arasında bu oyuna ilişkin olarak, deli horon oynanan yerde “Kırk yıl ot bitmez” sözü yaygındır. Oyun, ayrıca bazı kesimlerde (Kuçen deli horonu, Kocabey deli horonu) gibi isimlerde oynanır.  Oyun kuran kişi bilinmeyip Artvin ve beldelerinin en güzide oyunudur.  Yalnız erkekler tarafından oynanır.

 

DÖNE

 

      Döne oyunu, bir genç kızın elinde aynası ile yüzüne bakarak kaşlını, gözünü, saçlarını düzeltmesi ile ve oyun içerisinde de görüldüğü gibi her yöne dönüşü ile, genç kızın kendi kendini süslemesi ile, haz duyarak kuruntu içerisinde oynanan bir oyundur.

     Oyun, tek sıra bağımlı sağ yöne çizilen yay üzerinde oynanır.  Oyunun içerisinde yer alan döne “Dönüş” figürlerinde döne ismini alır.   Öne çift sol,çift sağ ayak çıkararak sola ve sağa çift sağ ayak çekerek yine öne ve yana el çırparak, dört yönlü dönerek, öne çöküş yaparak belli sırayla oynanır.  Oyun komutları“hop” diye verilir. 

      Oyun, beğenme,beğenilme temalarını işleyip sadece kadınlar , genç kızlar tarafından oynanır.  Belli bir sayı sınırı olmayıp oyunu ilk kuran kişi kesin belli olmayıp anonimleşmiş bir oyundur.

 

DÜZ HORON (VARAGELA)

    

Yukarıda üç isim altında toplanan bu oyun, yörede değişik isimlerle oynanmasına rağmen, aynı karakteri taşıyan bir oyundur.

     Düz horon, genellikle düğünlerde kız ve erkek tarafından birleşerek, dostluklarının sembolü olarak, çoğunlukla yüz açımı törenlerinde oynanan bir tür oyundur.

     Düz horon, halka yapısı biçiminde oynanan temel oyunlardan olup, hareketli, estetik, oldukça canlı bir oyundur.  Oyuna düz horon denmesinin (Bazı yerlerde adi horonda) iki neden olabileceği kanısındayız.  Birincisi, genellikle düz horon , düz bir alanda (Harman) da oynanmasından benzetilmiştir.  İkincisi ise, Çoruh nehrinin durgun anlarını sembolize etmiş olması, oyuna, zaman zamanda durgun Çoruh’ta söylenir. 

    Oyunun başlangıcından bitişine kadar, belli bir tempo ve coşku ile oynanması, uzun nağraları ile oldukça estetik bir yapıya sahiptir. Oyun, belli bir sayı ile sınırlanamaz. Yörede en çok oynanan bir oyundur ve en kalabalık kitlenin katılımıyla, büyük bir coşkuyla oynanır.  Oyun, çeşitli isimler altında tek karakterde oynanan oyundur.

 

HEMŞİN OYUNU

 

Hemşin horonu, yörede yaşayan “hemşinliler” tarafından oynanan bir oyundur.  Daha çok sahil kesmi , Hopa civarında, halka yapısı içerisinde, genellikle tulum eşliğinde oynanır.  Oyun 7/8 ritimle  (7/8’lik) oynanır.

Artvin civarlarında, bir düğünde gençlerden kurulu bir oyun ekibinin, gösterisinde oyunun oynandığı yerin tahtadan; yani ağaçtan yapılan bir zemin üzerine sertçe vurmaları, sıçrayıp düşmeleri sonucunda sahnenin çökmesi, bir benzetme ile oyuna “Atom” denmesine neden olmuştur.

Hemşin oyunu, yine kendi komutlarıyla yönlendirilir.  Örneğin: Siya, siya-Savuş, savuş-Geldum, geç-Geçte,dura-Geldi Hemşin gibi tabirlerle söylenip belli bir sayı ile oyuncular sınırlanamaz.  Oyunun oldukça sert ve akıcı olması, yöre oyunlarının tipik örneğidir. Oyun, yalnız erkekler tarafından oynanır.

 

KARABAĞ

 

Yöremizin coğrafi konumu , arazi ve iş gücünün çok zorlu şartlar içerisinde yapılması nedeni ile hayırlı işler, kız köçürme, oğlan evlenmelerde düğün ve nişan gibi törenler genelde iş gücünün az olduğu güz aylarına bırakılır. Ancak, “gönül ferman dinlemez” deyiminden yola çıkan bir genç oğlan, bir kıza deli gibi vurulur. Kara sevdaya düşer. İş, güç, yaz, kış, bahar, dinlemez; yaz aylarında aile büyüklerini kız evine elçiliğe gönderir. Fakat, yukarıda bahsettiğimiz gibi tabiatı ile kız evi büyükleri, “yaylalar insinbağlar bozulsun hele bir bakalım” gibi sebeplerle geri çevrilir. Yaylaların bozulması, bağlardaki hasatın toplanması, kız hazırlığının tamamlanması, karşı dağlara kar yağması ile belli olurmuş. Aşık genç, her gün kalkıp dağlara bakarmış; kar ne zaman yağacak diye Nihayet bir sabah kalkar ki, karşı dağlara kar yağmış; gencin aşırı haz duyması ve sevinci ile dağa doğru “kara bak! Karabağ” diyerek, hem oynayıp hem de bağırarak dağa doğru koşmasıyla sevincinden kaynaklanan bir aşık oyunudur.  Karadağ, tema olarak Azeri kökenli olup, aynı sevinci paylaşan kızın da öyküsünü konu olarak, karşılıklı oynanan bir oyundur.  Oyunu ilk kuran kişi  bilinmemekte, oyun bir kız-bir erkek tarafından solo gösteri nitelikli, beğenme, beğenilme sevgi ve aşkı konu alır. Düğün ve özel eğlencelerde çok oynanır. Belli sayı sınırlamadan, isteyen kızlı-erkekli kalkıp oynarlar.

 

KOBAK

 

Kobak bölgemizde bir köy adıdır.  Oyun halka yapısı biçiminde genellikle tulum eşliğinde erkekler tarafından oynanır. Bu oyun Yusufeli ilçemizin yakınında Kobak köyünden adını almıştır. Oyun içerisinde, belli bir yerde, ezgi değişir ve bu bölümde türkü söylenir. Sonra tekrar oyun müziğine geçilerek, oyuna devam edilir. Oyunun kaynaklanması  Çoruh nehri ile de ilgilidir. Oyun içerisinde bazı figürler, Çoruh nehri üzerinde kürek çekme hareketlerini gösterir.

Kobak oyunu, belli başlı komutlarla, Topal, topa-İşle, işle-üç vur sağa, üçte sola çek kürek çekha vurdu kobak gibi terimlerle kendine özgü bir oyundur. Oyun, halk arasında sıkça olarak genelde erkekler tarafından oynanır; kız-erkek karmada oynanabilir.  Daha çok düğünlerde harmanda oynanır. Belli bir sayı sınırı yoktur. Oyun, halka yapısı biçiminde oynanır. Oyun, ismini bir köy adıyla almıştır. Oyunu ilk kuran kişinin o köyden olması gibi, kesin bir bulgu yoktur.

 

KOÇERİ-KOÇÇARİ

 

Koçeri, adını bir erkek isminden almıştır.  Bu kişi , çok gezen, çok dolanan, yerinde durmayan bir kişidir.

Hâlende günümüzde çok gezenlere derler ki tabiri caize Koçeri misin, ne gezip duruyorsun?” Bölgede, genç kızların bir kahramana olan duygu ve çağrısını dile getirir bir oyundur.  Genç kızların bir koçeriye vurulmasıyla onun gördükleri zaman beğenilmek maksadıyla oynadıkları bir oyundur.  Oyun oynanırken bu kahramanı da şöyle davet ederler. “Oy ninni koçeri, sallanda gel içeri” diye oynanıp söylenerek, mısralarla kahramanı davet ederler.

Oyun, halay yürüyüşü gibi başlar;  hızlanma çapraz ve çöküş

figürlerinden oluşur. Oyun, halka yapısı biçiminde oynanıp belli bir

sayı sınırı yoktur.  Oyunu kuran kişi (Koççari)  isimli bir erkek

olduğu araştırılmış olup, genç kızların bu koççariye karşı

duygularını dile getirmeye çalıştıkları bir oyundur.

 

MENDO BARI 

 

Araştırmalara göre  Mendo”,  bir erkek ismidir.  Aynı kişinin, oyunu, kendisinin uyarladığı bilinmektedir.  Kişinin, haz duyarak oynadığı söylenmektedir. Oyun ağır hareketlerle başlar; birden hızlanan bir tempo ile devam eder.  Oyun içerisinde çok yönlü dönüşler olup, tek sıra bağımlı ve sağ yöne çizilen yay üzerinde oynanır.  Oyunun içindeki üçleme figürleri, diğer oyunların bir çoğunda görülen tipik figürlerinden biridir.  Yürüyerek ayak çekme, üçleme, çöküş gibi figürlerin belli bir sırayı takip ederek, yavaş ve hızlı bir şekilde oynanmasından oluşur.  Oyun, kişinin adını konu alan bir oyundur.  Oyun, kızlı-erkekli veya yalnız erkekler tarafından da oynanır.  Oyun kişinin kendini gösterme amacı ile daha çok düğünlerde oynanır.

 

SARI ÇİÇEK  (SARI KIZ)

 

Sarı çiçek, yörede çok yaygın bir oyundur.  Yörede, sarı kızın,etkin olması konusunda birçok rivayetler vardır.  Ancak bunlardan biri, en sağlıklısıdır. Yaptığımız araştırmalara göre 1124 senesinde Çoruh boylarında yerleşen Hıristiyan Kipçak Türklerini, müslüman yapmak maksadıyla Mısır’dan, adı “Şehsan” olan Şeyh, kuvvetleri ile Çoruh vadisine gelirler.  Orada bulunan Benek hakimin,sarışın,gökyüzü kadar güzel,sarı saçlı kızını görünce aşık olur.  Şehsan ile kızın arasında büyük bir aşk başlar.  Kız, müslümanlığı kabul eder; ancak, babası buna asla razı olmaz. Kızın babası Şehsan’ın kuvvetleri ile çarpışmaya başlar.  Benek hakimi üstün kuvvetleri ile çarpışma sonucunda Şehsan’ın ordusunu bozguna uğratır.  Şehsan sevgilisini yanına alarak, tüm ordusu kılıçtan geçirilir.

Şehsan ve sevgilisi sarı kız, kurtulma ümidi ile dağın yamaçlarına doğru kaçmak isterler. Benek hakimi askerleri tarafından görülür ve peşlerine düşülerek şehit edilirler.

Oyunun bu olaydan kaynaklandığı, Şehsan’ın sevgilisi Sarı kızın

nazı ve sonra aşklarının birleşmesi arasındaki öyküyü temsil ettiği

kabul edilir.  Oyun, düğün ve daha çok eğlencelerde oynanır.  Bir

kız, bir erkek tarafından sevgiyi, aşkı ve naz yapmayı konu

almıştır.

 

SOL AYAK

 

Bu oyun kendisini pek göstermemiş yani tanınmamıştır. Tulumla

oynanır. Sol ayakdenmesinin sebebi Erenköy de sol ayağı topal bir

kadının bu oyuna olan düşkünlüğü ve çok iyi oynayışı nedeni iledir.

Yaygın değildir. Erenköy, Moğun, Uçer, Kivi gibi köylerde oynanır.

Oyunun komutları sol ayakta verilir. Tek sıra veya yarım daire

şeklinde oynanır. Kulağa hoş gelen bir müziği vardır. Çalgı

kesinlikle tulumdur. Komutlar koppa , sağlı sollu ile, dura gibi

verilir.
 

 

ŞAHLAN (ŞEYHA)

 

Şahlan, yörede daha çok yükselmeyi, büyümeyi, onuru,gururu, kahramanlığı simgeleyen bir sözcük olarak kullanılır.

Taşımacılık,ulaşım ve çete savaşlarında At’ ın önemi büyük olan bu bölgemizde de hayvanın şahlanıp iki ayak üstüne kalkması, yükseliş ve sevinci tanımlamasıyla, oyundaki yükseliş anındaki bağırmalar, buradaki kahramanlık duygusunun sembolüdür.

Başlangıç ve bitiş hariç, kapalı halka halinde oynanır. Oyun içerisindeki yaylanma, halay karakterine sekmeli koşma (Sağ yana doğru), çöküşleri ve topuk üçlemelerinden oluşur.  Ardından anlaşıldığı  gibi oyun, (Şahlanmayı,yükselmeyi) sevinci simgeler.  Oyun oynanırken bu şahlanış açıkça görülür.  Erkeklik ve kadınlık varlığının sağlanması, kahramanlık duygularının vurgulanmasıdır.

Oyun, “Hop, hopde…” komutları ile oynanır. Oyun, anonim olup, kuran kişinin kesin bulgusu yoktur.  Diğer oyunlar gibi çok fazla oynanan bir oyun değildir.  Kız-erkek karma oynandığı gibi yalnız erkek olarakta oynanır.

 

ŞAVŞAT BARI (Çift Jandarma)

 

Şavşat Barı, genellikle türküsü söylenerek oynanan diğer bar türlerinden, üç ayak,ağır bar gibi isimler altında toplanıp oynanan bir oyundur.

Oyunun bulgusu ise, çok eski tarihlere dayalı bir aşk öyküsüdür. İki genç arasında büyük bir aşk başlar. Bu karasevdayı bilmeyen kalmaz. Birçok insan, bu gençler için nağmeler yapıp türküler söylerler. Artık kızı istemenin zamanı gelmiştir. Genç oğlan, kızı istetir; ancak, kız babasının kesin razılığı olmaz. Herşeye rağmen geri çevirir. Kızını bir başkasına (Beşik kertmesi) sözlemiştir. Bahar ayları gelince köylerden, yaylalardan göç başlar. Bu göçler halk arasında büyük eğlencelerle tertiplenir.; bunlarda yer yer isimlendirilir. Bu mevkideki ismi ise (Vargoda) yayık yaylamak, yayla zamanı eğlenceleri olarak bilinir. İşte bu tarihlerde, genç oğlan,sevdiği kızın verileceği genci vurur ve köyden kaçar. Köy halkının yaylaya çıkmasını bekler ve o gün gelir. Köy halkı, binbir eğlence masallarıyla göçe koyulur. Uzunca bir yol aldıktan sonra, ilk konaklayacakları mevkiye gelirler. O düzlüğün, yani mevkinin ismi (Vaket)’tir. Vaket’e gelirler. Genç oğlan, sevdiği kızında orada olacağını bildiğinden, bunu takip eder. Köy halkı burada eğlenmeye başlar. Davul,zurnalar çalınır;türküler söylenir.; oynanır; koçlar kesilir; kebaplar vurulur; yiyilip içilir. Genç oğlan, halkın arasına gelir; uzaktan sevdiği kızı gözler,kızda sevdiğini görür ama, bir türlü yaklaşamazlar. Bakışıp hasret giderirler. O arada genç kız, birde ne görsün, karşıdan iki jandarma geliyor; sevdiğini götürecekleri  genç kızın içine doğuyor. Genç kız, acılar ve üzüntüler içerisinde ağlayarak jandarmanın görünmesiyle ağıt yakarak bu türküyü söylüyor ve ağlıyor.

Oyunun türkü sözlerinde ise, Çift jandarma geliyor kaymakam konağından, Fiske vursam kan damlar, kırmızı yanağından,böyle esinlendiği gibi birde, Cebi dolu paketi, giyme yeşil caketi, Yar Allah’ın seversen, gel dolanak Vaketi’nde ise sevdiği genç, yeşil bir ceketle oraya gelir; bu, tanınırsın anlamında. Gel dolanak vaketi ise, kaçmak anlamında sevdiği gence çağrı yaparak söylenen  bir türküdür.

Daha sonra bu öyküyü yaşayanlar, gençlere atfen ve hatırlamak, yaşatmak maksadıyla halk arasında türküsü söylenip oyuna dökmüşlerdir. Oyun, halk arasında sıkça oynanan bir oyundur. Belli bir sayı sınırı yoktur; kız-erkek genelde karma olarak oynanır. Oyun, çizgi ile başlayıp yarım daire sağ yay üzerinde oynanır.

 
TEŞİ

 

Artvin ve civarında, genelde iç kesimlerde, toplu iş gücüne dayalı birlikte yapılan çalışmalara “Meci-İmece” adıyla toplanırlar. Yöre halkı kış gecelerinin boş geçmesi, gece eğlenceleri yapılması  amacıyla, yün eğirme, mısır ayıklama, tütün doğrama gibi bazı işlerini kış gecelerinde, komşuları davet ederek hem çalışır; hem de gece eğlenceleri düzenlerler.  Bunlar maniler, bilmeceler,karşılıklı atma türküler ve orta oyunları gibi eğlencelerden oluşur.

Teşi ise yün eğirmeye yarayan aracın ismidir. Teşi, ağarşak ve iğden oluşan, ağaç bir araçtır. Bu araçla, yünden iplik yapılmasını  canlandıran yün eğirmeyi temsil eden bir oyundur. Oyun oynanırken  ayak, el figürleri ile adeta yün eğiriyormuş gibi gerçek figürlerle gösterilir.Oyun figürleri, estetik yönden ağırlık taşır.; ayak üzerinde esneyerek yürünür ve elde teşi ile yün eğrilir. Teşi oyunu, kadınlar tarafından oynanır.  Belli bir sayı sınırlaması olmayı genellikle bağımsız ferdi olarak oynanır. Teşhi havası olarak ta anılan oyuna ait ilk nota derlemesi 1945 yılında Muzaffer SARISÖZEN tarafından yapılmış ve TRT Repertuarına kazandırılmıştır.

 

UZUN DERE

 

Uzun dere, yörede,  gelinin (Puhaça) yoğururken genç kız ve kadınlar tarafından oynanan bir oyundur.  Uzun dere “İnce dere” , yörede bir yer ismidir.  Oyun. İçerisinde anlatımı bu yörede daha çok yapıldığı için, ismini bu bölgeden almıştır.  Uzun dere oyununu oynayan oyuncuların ellerinde buğday, arpa daneleri, oyunla birlikte gelinin başına serpiştirilir.  İnanışa göre gelinin rızıklı, bereketli olması inancı ile temsil edilir.

Gelin, hamur yoğururken teknenin içine lira veya bozuk para atılır. Bu da aynı anlam içerisinde, gelinin, bolluk bereketlilik getirme inancını simgeler.  Hamur pişirildikten sonra etrafındakilerce yenmesi için parça parça kırılıp dağıtılır.  Ekmeğin içindeki para kime çıkarsa, uğurlu sayıldığından saklanır.  Ekmeğin içinde para çıkan kişi genç kız veya erkekse, bu parayı gece yastığının altına koyup yattığı zaman, kendi kısmetini görürmüş diye inanılır.  Oyun, düğünlerde yüz açımı töreninden sonra damat evinde, puğaça yoğrulup, gelinin bereketli olması dileğiyle oynanan , belli sayı sınırı olmayıp genç kız ve kadınlar tarafından oynanır. Oyun  ferdi hareketlerle oynanır. Oyunu kuran kişi çok eski bulgulara dayalı olup gerçek kaynağı bilinmektedir.

 

ÜÇ AYAK – AĞIR BAR

 

Yurdumuzun  bir çok yöresinde adımlardan ismini alan, bölgemizde de aynı isim altında bar türünde oynanan bir oyundur. Oyunun ağırlama, hoplatma, hızlanma bölümleri vardır. Oyunun üç ayak adında oynanması, üç adım kuralına bağlı olmasındandır. Oyun, tek sıra bağımlı, sağ yöne çizilen tek sıra halinde oynanır.  Bölgemizde bu tür oyunlar, bir çok isim altında oynansa bile, hepsini toplayıcı özellik olarak üç ayak ismi kullanılır.

Yöremizde, ağırlama bölümlerinde, bu tür oyunlarda kadınlar ve erkekler tarafından, karşılıklı atma türküleri söyleyerek oynanabilmektedir.  Oyun, sağ yay üzerinde yarım daire formunda oynanır.  Kız-erkek karma veya yalnız bilinmemektedir.  Halk arasında düğünlerde, harmanda sıkça oynanılan bir oyundur.

 

 

ARTVİN  TÜRKÜLERİMİZ

 

 

AYAKKABI GİYERİMDE

 

Ayakkabı giyerim de yar yar

  Üstü beyaz olursa da can yar
    Kaynanamı severim de yar yar
          Kızı (oğlu) güzel olursa da can yar

 

Ayakkabımın altında yar yar
  Çizgi çekiyor çizgi de can yar
Sevdik birbirimizi de yar yar

Çekemediler bizi de can yar

 

  Ayakkabım çözüldü de yar yar
 Gel bağla bağlarını da can yar
  Terkedip gidiyorum da yar yar
Artvin’in dağlarını da can yar

 

 

                            Anonim

              

Gönül Gitmek İster" Türkü Sözü

 

Gönül gitmek ister sılaya doğru
     Felek fırsat vermez kaldım burada
Gözden ırak bizim yerin seyranı
Gönül köyde kendim ara derede

 

Sılanın hasreti bağrım yakanda
   Bilemezler gözümden yaş akanda
Gelir diye annem yola bakanda
  Göz erişmez dağlar vardır arada

Giden gitti hasretine kavuştu
Eş dostuyla ahvalini soruştu
Yari olan köşe bucak savuştu
    Bilmem bize nasip hangi sırada

Nedendir gurbetin saati aydır
    Fazla düşüncenin encamı zaydır
    Kalıp gurbet elde günleri saydır
    Hayalin burdadır gönlün nerede

Gidenler şenli de kalanlar yasta
Sıhhatim yerinde vücudum hasta
Noksani kuş gibi kaldın kafeste

İnşallah ki kavuşursun yara da

 
              Holdu  NOKSANİ
 
 
 
    Holdu  NOKSANİ’nin DİĞER TÜRKÜLERİ
 
 

Bilmem Nedendir (Diyarı Devran)

Hodlu Noksani

Artvin

Gel Bana Doğru (Can Yoldaşım)Gel Bana Doğru (Can Yoldaşım)

Hodlu Noksani

Artvin

Nedendir (Benim İçin)Nedendir (Benim İçin)

Hodlu Noksani

Artvin

Vardır (Servis Ser Tabibi)Vardır (Servis Ser Tabibi)

Hodlu Noksani

Artvin

Geleyim (Sana Anlatayım)Geleyim (Sana Anlatayım)

Hodlu Noksani

Artvin

Zalim Felek Sana (Bilmem)Zalim Felek Sana (Bilmem)

Hodlu Noksani

Artvin

Vatana Doğru (Gönül Havalandı)Vatana Doğru (Gönül Havalandı)

Hodlu Noksani

Artvin

Vardır (Cevdet Bey)Vardır (Cevdet Bey)

Hodlu Noksani

Artvin

Demiş (Bugün Yoldaşımdan)Demiş (Bugün Yoldaşımdan)

Hodlu Noksani

Artvin

Perişan Gönlüm (Bugün Seyran)Perişan Gönlüm (Bugün Seyran)

Hodlu Noksani

Artvin

 
 

"Eğer (Arkamızdan Yalan Atar)" Türkü Sözü

 

 Arkamızdan yalan atar sahtekar
    Düşünüp gerçeği görmezsen eğer
 Öyle üç beş palavradan ne çıkar
   Tırmanıp yüzlere varmazsan eğer

Belli belli belli erkeksin belli
     Yüze konuşmaktan ürkeksin belli
Ahırın üstünde merteksin belli
      Dönüp de kümese girmezsen eğer

     Dallar sırma yaprak nerede kütük
Hayalin curcuna düşün kötülük
Alnımız apaçık başımız dimdik
  Birazcık kafanı yormazsan eğer

  Sevgi yüce doruk kin derin kuyu
   Hayat denen ne ki bir karış boyu
Titremez yine de döşünde tüyü
İnsanlık sırrına ermezsen eğer

    Mertliği kaldır at kök bırakma ha
 Fesat meşaleni yak bırakma ha
       Doksan küp zehrini dök bırakma ha
   O hal o menzilde sürmezsen eğer

Cehalet küflenmiş lafı olur mu
Haktan sapanların affı olur mu
   Her kıbleye bakan sofu olur mu
   Mürşid-i kamile sormazsan eğer

 
            
                      Faruk ALBAY

                                FARUK ALBAY'IN DİĞE TÜRKÜLERİ

 

Doğma Bebek Doğma

Faruk Albay

Artvin

Aman Ha (Küsüp Burdan)Aman Ha (Küsüp Burdan)

Faruk Albay

Artvin

Gör (Bakma Yaylasının)Gör (Bakma Yaylasının)

Faruk Albay

Artvin

Tamam Mı (Karamsar Olup Da)Tamam Mı (Karamsar Olup Da)

Faruk Albay

Artvin

Eğer (Arkamızdan Yalan Atar)Eğer (Arkamızdan Yalan Atar)

Faruk Albay

Artvin

 

"Seni Görürüm (Sıladan Gurbete)" Türkü Sözü

 

Sıladan gurbete uzayıp giden
       Bitmeyen yollarda seni görürüm
Aşığın gönlünü perişan eden
Itırlı yellerde seni görürüm

 

Ben bir telaş ile kışa girerken
Tipi boran umudumu kırarken
      Nerde yuvam diye zülfün ararken
    Boş kalan kollarda seni görürüm

   Temmuz sıcağında kar diye diye
Ayrılık ölümden zor diye diye
Gönülden inleyip yar diye diye
  Ah çeken kullarda seni görürüm

Zemberek tükenip saat durunca
Yolculuklar menziline varınca
Vakit tamam olup hazan erince
Sararan güllerde seni görürüm

 
                                     Salih ALTUN
 

 

Salih   Altun’un  Diğer Türküleri

 

Olmasaydı (Mecnunca Sürünüp)

Salih Altun

Artvin

Geçmişi Kınalı (Göster)Geçmişi Kınalı (Göster)

Salih Altun

Artvin

Ezelden Ebede (Benden)Ezelden Ebede (Benden)

Salih Altun

Artvin

Deli Gönül (Suna Oldu)Deli Gönül (Suna Oldu)

Salih Altun

Şavşat

Aradım Seni (Kat Kat Hasret)Aradım Seni (Kat Kat Hasret)

Salih Altun

Artvin

Sevgilim (Bizar Oldum)Sevgilim (Bizar Oldum)

Salih Altun

Artvin

Güzeldir (Seven Gönüllere)Güzeldir (Seven Gönüllere)

Salih Altun

Şavşat

Seni Görürüm (Sıladan Gurbete)Seni Görürüm (Sıladan Gurbete)

Salih Altun

Artvin

Olurum (Aşıktan Maşuka)Olurum (Aşıktan Maşuka)

Salih Altun

Artvin

Kalemim (Bazen Durur)Kalemim (Bazen Durur)

Salih Altun

Şavşat

 

 

Tutulduk (Bilmeden Girmişim)" Türkü Sözü

 

Bilmeden girmişim elin bağına
Yoktan yakalanıp işe tutulduk
Tedbirsiz çıkılmaz Ağrı dağına
Tipiye borana kışa tutulduk

 

Dalgalı denize gemi salmışım
    Önümü görmeden derin dalmışım
        Ben küçük yaşlarda yetim kalmışım
Yağmura doluya taşa tutulduk

     Her zaman ağlayıp gözyaşı döktüm
  Feleğin elinden çok şeyler çektim
         Antrenman yapmadan meydana çıktım
Rakip karşısında taşa tutulduk

Felek pençesini koluma taktı
Bendeki kasavet canımı yaktı
Her bir kaderin de doluyu çekti
Bestekar nasip yok boşa tutulduk

 
                           Aşık BESTEKAR
 

 

Aşık BESTEKAR ‘IN DİĞER TÜRKÜLERİ
 

Ağlatır Beni (Akar Gözlerimin)

Aşık Bestekar

Artvin

Düşmüşsen Vefasız DostunDüşmüşsen Vefasız Dostun

Aşık Bestekar

Artvin

Bir Güzel Adına İçmiştim BadeBir Güzel Adına İçmiştim Bade

Aşık Bestekar

Artvin

İstanbul'da Gülhane'de Gezerkenİstanbul'da Gülhane'de Gezerken

Aşık Bestekar

Artvin

Şu Felek Çarkını (Baksana)Şu Felek Çarkını (Baksana)

Aşık Bestekar

Artvin

Çoklarının Gözün Geride KoyupÇoklarının Gözün Geride Koyup

Aşık Bestekar

Artvin

Şimdi Dipsiz Göle DüştünŞimdi Dipsiz Göle Düştün

Aşık Bestekar

Artvin

Gitmiş (Duydum Ki)Gitmiş (Duydum Ki)

Aşık Bestekar

Artvin

Tutulduk (Bilmeden Girmişim)Tutulduk (Bilmeden Girmişim)

Aşık Bestekar

Artvin

 

 

 

"Ne Olur (Dostlar Yavaş Yavaş)" Türkü Sözü

 

       Dostlar yavaş yavaş elden gidiyor
       Sen benim yanımda kalsan ne olur
 Herkes yaptığına bedel ödüyor
Beni sen olarak bilsen ne olur

    Yürek tertemizdi şimdi karıştım
  Koşa koşa bir menzile eriştim
    Küskün yaşanır mı işte barıştım
  Kötülük defterin silsen ne olur

         Gönül bahçesinde bülbül ötmüyor
       Aşkın toprağında güller bitmiyor
        Çiçekler toplasam elim tutmuyor
   Sevgi tarlasına dalsan ne olur

     Boz bulanık akan selim mi kaldı
Ilgıt ılgıt esen yelim mi kaldı
 Saçın tarayacak elim mi kaldı
 Şu kırık sazımı çalsan ne olur

  Bir içim su mudur ceylan bakışlı
Niçin ağlıyorsun kirpikler yaşlı
Gözlerim tutuklu yollarım taşlı
Aksakal Nuri'yi salsan ne olur

 
               Nuri AKSAKAL
 
 
Nuri Aksakal Diğer Türküsü
 

Doksan Dört Yazında (Bulamadım) Nuri Aksakal   Artvin

 

 

 

 

 

 

 

 

Bir Cevap Yazın

Son Yazılar
Son Yorumlar